Campwaith anorffenedig Biwmares

Hon yw’r enghraifft wychaf o waith y pensaer milwrol, James of St George.

Cyflogwyd 450 o seiri maen, 375 o chwarelwyr, a 1,800 weithwyr di-grefft. Ond yna, aeth arian yn brin. 

Felly mae'n gampwaith anorffenedig. 

Heddiw mae'n dal yn bosibl gweld y cymesuredd clasurol, y ffos ddŵr, yr agoriadau hirgul i saethu drwyddynt a’r ‘tyllau mwrdwr’. Ond ni chwblhawyd y gwaith o godi tyrrau’r cysylltfur ac ni chodwyd eu tyredau.

Ond mae’r hyn sydd i’w weld heddiw yn ddigon i ni allu gwerthfawrogi gorchestwaith crefft adeiladu’r cyfnod.

Cymaint felly, nes bod Biwmares, Harlech, Conwy a Chaernarfon yn Safleoedd Treftadaeth Byd, hynny yw, yn safleoedd sydd “o werth cyffredinol i’r holl ddynoliaeth”. 

Does dim rhyfedd ei fod yn denu 90,000 o ymwelwyr bob blwyddyn, Ac nid ysgolheigion o fyd pensaernïaeth filwrol ganoloesol yw ei gefnogwyr mwyaf - ond yn hytrach plant. 

“Efallai am ei fod yn edrych fel darlun plentyn o gastell,” meddai Stacy Birkett o  Cadw. “Mae’n lle hyfryd i’w archwilio, gyda’i dŵr arbennig a’i dramwyfeydd culion. Ac mae’r golygfeydd ar draws y Fenai’n drawiadol.”

Mae plant wrth eu bodd â hanes pan maen nhw’n cael cyfle i ddefnyddio eu dychymyg. Gallwch weld (a chlywed) y dystiolaeth y tu mewn i seilo grawn sydd wedi ei addasu ym mhorthdy’r castell, sy’n cael ei ddefnyddio fel theatr ffilm.

Fel rhan o brosiect Caneuon y Cerrig, bu i dair ysgol gynradd leol ymweld â chofebion hanesyddol Môn a gwneud ffilmiau byr wedi eu hanimeiddio o’u profiadau gyda thraciau sain o sŵn chwibanu, gwichian a churo.

Yng Ngharchar Biwmares gerllaw, yr unig sŵn y byddwch chi’n debygol