Goleudy Ynys Lawd

Safle trawiadol Ynys Lawd

Fel un o'r safleoedd harddaf a mwyaf cyffrous ar Ynys Môn - codwyd y goleudy ar Ynys Lawd ar arfordir gogledd-orllewinol Môn fel pwynt cyfeirio i gychod y glannau, ac i helpu llongau sy'n croesi Môr Iwerddon rhwng porthladdoedd Caergybi a Dun Laoghaire.

Hanes y Goleudy

Deisebwyd Brenin Siarl II  yn 1645, pan oedd yr holl oleudai yn eiddo preifat, am batent i godi goleudy ar Ynys Lawd. Gwrthodwyd y cais. Ond, 143 o flynyddoedd ar ôl y ddeiseb wreiddiol cymerwyd Ynys Lawd ar brydles gan Dŷ'r Drindod a dechreuodd y gwaith o godi goleudy. Yn 1809 cafodd y goleudy ei ddylunio gan Daniel Alexander am gôst o £12,000 a chafodd lamp olew yr orsaf eu cynnau am y tro cyntaf ar Chwefror 9fed. Yn 1828 fe adeiladwyd pont grog haearn i gysylltu'r goleudy gyda'r grisiau ar waelod y clogwyn.

Dros gyfnod tyfodd y goleudai yn fwy ac yn fwy effeithiol ac erbyn 1938 darparwyd goleuni trydan yn lle'r ddarpariaeth olew. Yn 1964 cafwyd gwared o'r hen bont haearn ac yn ei le adeiladwyd pont newydd o alwminium. Dechreuodd y goleudy weithredu'n awtomatig yn 1984 a gadawodd y ceidwad olaf. Heddiw, caiff y goleudy ei fonitro a'i reoli drwy gyswllt cyfrifiadurol o Ganolfan Reoli Gweithrediadau Tŷ'r Drindod yn Harwich, Essex.

Ynys Lawd a natur

Nid yw’n syndod felly, fod Ynys Lawd yn denu cymaint o ymwelwyr.

Dy’n nhw i gyd ddim yn rhai goleudy frwdfrydig, yn fodlon wynebu her 400 o risiau i lawr yno, a’r un faint i ddychwelyd yn ôl i’r top. Na’n wir, mae Ynys Lawd yn cynnig cyfoeth o fywyd adar o Dwr Elin y CFGA (RSPB).

Mae 4000 o adar yn ymweld â’r lle yn yr haf, amrywiaeth o rywogaethau yn cynnwys y palod doniol, a gallech fod yn lwcus i weld ambell forlo neu ddolffin yn ymddolennu drwy Fôr Iwerddon. Os na, yna gwyliwch y drafnidiaeth fferi cyson o Iwerddon i Gaergybi a Lerpwl. Mae’n bwynt gwylio gwych

Yr hyn y gwnawn eich gwarantu yw y byddwch yn tynnu llun o Ynys Lawd. Mae hi’n drawiadol iawn.

Dewch i weld y Goleudy

• ar y ffordd i lawr y 400 o stepiau cewch gyfle i weld daereg rhyfeddol y clogwyni o gwmpas.
• ar ôl cyrraedd yr ynys fe gewch gyfle hefyd i weld arddangosfeydd ar hanes y goleudy.
• archwiliwch yr arddangosfa ac ystafell beiriannau cyn dringo i frig y goleudy fel rhan o daith o amgylch y goleudy
• cewch ddysgu am amrywiaeth byd natur y lle a hefyd am ffurfiannau cymhleth y creigiau

Bydd yr ynys ar gau yn ystod tywydd garw oherwydd rheolau diogelwch. I osgoi siom, rydym yn eich cynghori i ffonio o flaen llaw er mwyn sicrhau os yw'r ynys ar agor i'r cyhoedd.

 Mae llyfr dwyieithog am hanes Goleudy Ynys Lawd nawr ar gael i'w brynu.