MAP LLAWN +

Tirwedd - Bae Cemlyn

Mae bae crwm, hudolus Cemlyn yn unigryw gyda’i gefnen o raean bras a elwir yn Esgair Cemlyn ac yn gwahanu’r môr agored oddi wrth y morlyn halwynog, arfordirol – caiff ei ystyried fel yr enghraifft orau o’i fath yng Nghymru. Mae Cemlyn tua 3 milltir o Gemaes ar arfordir gogledd orllewin Môn. Mae rhwng pentir Trwyn Cemlyn a phentir Cerrig Brith.

Mae’r bae a’r tir o’i gwmpas yn ffurfio rhan o Ystad Cemlyn sydd ym mherchnogaeth yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol. Ers 1971 mae Ymddiriedolaeth Bywyd Gwyllt Gogledd Cymru wedi cymryd ardal y morlyn ar brydles ac y maent yn ei reoli fel gwarchodfa natur. Yn ystod misoedd yr haf, mae’r morlyn neu’r lagŵn yn cynnig gwarchodfa i gytref enwog o fôr-wenoliaid a ystyrir o bwysigrwydd cenedlaethol gan ei bod yr unig gytref o’r fôr-wennol bigddu sy’n magu yng Nghymru. Crëwyd y morlyn yn y 1930au gan y Capten Vivian Hewitt oedd yn ŵr cyfoethog. Adeiladodd forglawdd a chored yng Nghemlyn, gan droi’r morfa yn forlyn y gellir ei weld heddiw. Roedd ganddo ddiddordeb mawr mewn adar, ac yn byw yn Bryn Aber, sydd ar ochr orllewinol y bae. Capten Hewitt oedd y cyntaf i hedfan o Gymru i’r Iwerddon, ond cafodd ei orchestion eu bwrw i’r cysgod gan drychineb y Titanic yn 1912.

Mae Llwybr Arfordirol Môn yn croesi’r traeth ac mae gan yr Ymddiriedaeth Genedlaethol gyfres o lwybrau cerdded byr sy’n cynnwys y bae a’r ardal ddarluniadwy o’i gwmpas. Gall y golygfeydd rhyfeddol gael eu gwerthfawrogi o’r meysydd parcio ble mae’n bosibl gweld y wledd o fôr-wenoliaid yn magu dros fisoedd yr haf. 

I weld rhestr a map o doiledau cyhoeddus ar Ynys Môn, gweler safle we Cyngor Sir Ynys Môn - toiledau cyhoeddus

Ceir rhestr o doiledau sydd ar gael yny gymuned drwy Cynllun Grant Toiledau Cymru.

Pethau eraill i'w gwneud

  • Arfordir

    'Arfordir'

    'Gwybodaeth am ardal arfordirol Ynys Môn.'

  • AHNE

    'AHNE'

    'Un o’r tirweddau mwyaf amrywiol, prydferth ac arbennig ym Mhrydain.'

  • Awyr Agored ac Actif

    'Awyr Agored ac Actif'

    'Mae pob math o weithgareddau yn yr awyr agored yn Ynys Môn, mae dewis helaeth yma. '

  • Beicio

    'Beicio'

    'Pa ffordd well i fwynhau harddwch naturiol Ynys Môn nag ar gefn beic. '

  • Traethau

    'Traethau'

    'Does dim yn well na threulio diwrnod yn ymlacio ar draeth! '

Atyniadau eraill

  • Llwybrau beicio cefn gwlad Ynys Mon

    'Llwybrau beicio cefn gwlad Ynys Mon'

    'Mapiau a disgrifiadau o'r teithiau cefn glwad Ynys Môn. '

  • Porth Swtan

    'Porth Swtan'

    'Mae Porth Swtan yn draeth hardd gwledig digyffwrdd gyda thywod a cherrig wedi’i ymylu gyda phyllau creigiog. '

  • Tirwedd Llanbadrig i Llanlleiana

    'Tirwedd Llanbadrig i Llanlleiana'

    'Yn amgylchynu pendraw gogleddol Ynys Môn (a Chymru) gall yr arfordir rhwng Llanbadrig a Llanlleiana fod yn llwybr caled i’w gerdded. '